Shisha / Hookah

shisha-625617 1280

Cynnyrch sy’n cynnwys tybaco yw shisha ac mae’n cael ei smygu trwy bowlen ddŵr. Fel arfer mae blas ffrwythau ar y tybaco, sy’n cuddio’r blas egr. Fel arfer mae’r shisha’n cynnwys cymysgedd o nicotin, tybaco dail golau, isgynhyrchion siwgr, isgynhyrchion carbohydrad a chyflasynnau â blas melys sy’n creu aroglau persawrus. Honnir bod rhai cynhyrchion shisha’n berlysieuol neu heb dybaco ynddynt. “Hwca” yw’r offeryn a ddefnyddir i smygu’r shisha; ystyr y gair yw “pibell ddŵr1."

Pwy sy'n smygu Shisha?

Mae’r arfer o smygu shisha yn tarddu o India a’r Dwyrain Canol. Yn wreiddiol ystyriwyd defnyddio shisha’n weithgaredd cymdeithasol ymysg y dosbarthiadau uchaf2. Er bod defnyddwyr shisha yn dod o gefndiroedd Asiaidd Dwyreiniol yn bennaf, mae defnyddio shisha’n dod yn fwyfwy poblogaidd yn gyflym iawn yn y Gorllewin ac yn arbennig ymysg myfyrwyr prifysgol, gyda chanran rhwng 7% a 11% yn ei ddefnyddio mewn prifysgolion ym Mhrydain3. Rhwng 2007 a 2012 bu cynnydd o 210% yn nifer y caffis shisha a agorodd ym Mhrydain4.

Shisha 1423813 1280

Materion yn ymwneud ag iechyd a chamdybiaethau

Mae yna nifer o faterion yn ymwneud ag iechyd sy’n gysylltiedig â defnyddio shisha, gan gynnwys y canlynol:

Y gamdybiaeth bod smygu shisha yn iachach na smygu sigaréts – mae yna ddiffyg gwybodaeth am y niwed mae smygu shisha’n ei achosi, y gellir ei chysylltu â’r wybodaeth gyfyngedig iawn sydd ar becynnau tybaco shisha. Dim ond nifer fach o gynhyrchion shisha sy’n cydymffurfio â’r canllawiau ar becynnau a labeli a nodir gan Sefydliad Iechyd y Byd. Yr egwyddorion y tu ôl i ganllawiau’r Sefydliad hwnnw yw y dylai pob unigolyn gael gwybod am ganlyniadau i iechyd, natur gaethiwus a bygythiad moesol defnyddio tybaco a dod i gysylltiad â mwg tybaco5." Anaml iawn mae defnyddwyr shisha’n cael gweld y pecynnau mewn caffi; mae’r hwca, golosg a shisha i gyd yn dod yn barod i’w smygu.

Nid yw rhai defnyddwyr shisha’n sylweddoli eu bod yn smygu tybaco – unwaith eto mae hyn yn gysylltiedig â’r diffyg eglurder mewn caffi.

Gall faint o nicotin, tar a chemegion eraill sydd mewn shisha amrywio’n sylweddol – nid yw defnyddwyr yn gwybod pa fathau o gemegion sydd dan sylw na lefel y niwed posibl maent yn ei wynebu6.

Cymhariaeth â defnyddio sigaréts

Nid oes unrhyw dystiolaeth bendant ynghylch faint o niwed mae smygu shisha’n ei achosi o gymharu â sigaréts. Oherwydd bod shisha’n cael ei smygu fel arfer mewn amgylchedd cymdeithasol mewn cyfnodau rhwng 35 a 60 munud, mae ymchwil wedi dangos problemau wrth gymharu defnyddio shisha a defnyddio sigaréts7. Mae defnyddwyr shisha’n wynebu llawer o’r un materion sy’n ymwneud ag iechyd â smygwyr sigaréts, fel y lefelau uchel o garbon monocsid sy’n cael eu hanadlu i mewn. Mae defnyddwyr shisha hefyd yn wynebu materion ychwanegol yn ymwneud ag iechyd oherwydd y gwenwynau a’r metelau trwm a gynhyrchir gan olosg llosg. Gall rhannu pibellau hwca hefyd arwain at heintiau’r geg. Fel arfer mae smygwyr shisha yn anadlu’r mwg yn ddyfnach i’w hysgyfaint8.

hookah-75728 1280

Deddfwriaeth

Gan fwyaf, Rheoliadau Mangreoedd etc Di-fwg (Cymru) 2007 yw’r ddeddfwriaeth sy’n ymdrin â ble y caiff shisha ei smygu yng Nghymru9. Mae llawer o ddadlau ynghylch y gwahaniaeth rhwng man cyhoeddus agored a man caeedig, ac mae nifer o awdurdodau lleol wedi ceisio cau caffis shisha10. Er mwyn osgoi’r gwaharddiad, mae perchnogion caffis wedi adeiladu mannau pwrpasol yn yr awyr agored lle gellir smygu shisha, gyda chanopïau, celfi awyr agored, goleuadau a gwresogyddion11.

Beth ellir ei wneud?

Mae rhai ardaloedd yn y Deyrnas Unedig wedi cydnabod poblogrwydd cynyddol defnyddio shisha ac wedi ymateb trwy gyhoeddi nifer o argymhellion defnyddiol:

  • Codi’r ymwybyddiaeth gyffredinol o effeithiau niweidiol shisha: Cyfleu neges iechyd cyhoeddus bod shisha’n niweidiol iawn ac y gall o bosibl fod yn gyfrifol am nifer o gyflyrau iechyd difrifol; codi ymwybyddiaeth o fwg ail law o ddefnyddio shisha, yn arbennig i fenywod beichiog a phlant.
  • Cynnwys cwestiynau am ddefnyddio shisha mewn archwiliadau iechyd cyffredinol: Rhoi’r wybodaeth i feddygon teulu, nyrsys ac ymarferwyr iechyd eraill fel y gallant holi am ddefnydd eu cleifion o shisha.
  • Rhoi i smygwyr shisha yr un cyfleoedd i fanteisio ar wasanaethau rhoi’r gorau i smygu â smygwyr sigaréts: Cydnabod bod diffyg rhaglenni arbenigol ar roi’r gorau i smygu shisha, ond cynnig cyfle i ddefnyddwyr shisha fanteisio ar wasanaethau rhoi’r gorau i smygu.
  • Edrych ar y labeli ar gynhyrchion shisha, fel bod y pecyn yn cyd-fynd â chynnwys y cynnyrch: Gwirio bod y labeli rhybuddion iechyd yn Saesneg, a bod cynnwys y cynnyrch yn cael eu rhestru’n llawn ar y pecyn.

Mwy o wybodaeth


References

1British Heart Foundation - Shisha Smoking

2American Lung Foundation - An emergining deadly trend: Waterpipe tobacco use. 2007

3Mohammed Jawad – All parliamentary group on smoking and health / Shisha

4British Heart Foundation - Shisha Smoking

5Nakkash R, Khalil J. Health warning labelling practices on nagrhile (shisha, hookah) waterpipe tobacco products and related accessories. Tobacco Control 2010; 19(3)235-239

6WHO Study Group on Tobacco Control Regulation Advisory Note: Waterpipe Tobacco Smoking: Health Effects, Research Needs and Recommended Actions by Regulators. WHO Geneva 2005 

7Centers for Disease Control and Prevention - Hookah overview

8Mohammed Jawad – All parliamentary group on smoking and health / Shisha

9The Smoke-free Premises etc. (Wales) Regulations 2007

10Preston City Council - Thinking of setting up a shisha cafe? (download)

11Brent Tobacco Control Strategy 2010 - 2013