Ceir di-fwg

Daeth smygu mewn cerbyd preifat pan mae rhywun o dan 18 oed ynddo hefyd yn anghyfreithlon yng Nghymru a Lloegr ar 1 Hydref 2015.

Buom yn cefnogi Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint a Chychwyn Iach Cymru yn eu hymgyrchoedd i godi ymwybyddiaeth ynghylch smygu mewn cerbydau preifat (a elwir yn fwy cyffredin smygu mewn ceir) pan mae plant yn bresennol. Rydym yn falch bod ein gwaith cyd-ymgyrchu ynghyd â chefnogaeth gan y cyhoedd wedi arwain at greu’r gyfraith newydd hon a’i rhoi ar waith.

smokingincars

Pwyntiau allweddol am y gyfraith

Mae’r gyfraith wedi creu dwy drosedd newydd: un i’r person sy’n smygu ac un i’r gyrrwr am beidio ag atal smygu mewn car gyda phlentyn o dan 18 oed yn bresennol. Caiff trosedd ei chyflawni dim ond pan mae’r cerbyd yn gaeedig ac mae mwy nag un person yn bresennol.

  • Mae’n drosedd i berson o unrhyw oed smygu mewn cerbyd preifat sy’n cludo rhywun dan 18 oed
  • Mae’n drosedd i yrrwr, gan gynnwys gyrrwr â thrwydded dros dro, beidio ag atal rhywun rhag smygu mewn cerbyd preifat sy’n cludo rhywun dan 18 oed
  • Mae’r gyfraith yn berthnasol hyd yn oed os yw’r ffenestri neu’r to haul ar agor, os yw’r system aerdymheru ar waith, neu os yw’r smygwr yn eistedd yn nrws agored y cerbyd. Nid yw’n berthnasol pan mae’r to i lawr yn gyfan gwbl ar gar codi to
  • Gallai’r gyrrwr a’r smygwr gael dirwy o £50 pe baen nhw’n cael eu dal yn torri’r ddeddfwriaeth
  • Mae’r gyfraith yn berthnasol i bob gyrrwr yng Nghymru a Lloegr, gan gynnwys y rheiny sy’n 17 oed a’r rheiny sydd â thrwydded yrru dros dro
  • Nid yw’r gyfraith yn berthnasol os yw’r gyrrwr yn 17 oed ac yn smygu ar ei ben ei hun mewn cerbyd preifat
  • Nid yw’r rheolau’n berthnasol i e-sigaréts
Smoking In Cars2

Pam gwahardd smygu mewn ceir?

Mae plant yn arbennig o agored i niwed gan fwg ail-law; mae ganddynt ysgyfaint llai, maent yn anadlu’n gyflymach ac mae eu systemau imiwnedd yn llai datblygedig, sy’n eu gwneud yn fwy agored i heintiau resbiradol a heintiau clust a achosir gan smygu goddefol1. Nid troi smygwyr yn droseddwyr yw bwriad y gyfraith newydd hon, ond yn hytrach diogelu plant rhag y peryglon osgoadwy mae mwg tybaco yn eu hachosi i’w hiechyd a’u lles.

Gall smygu yn agos i blant achosi amrywiaeth o glefydau resbiradol fel asthma a broncitis a gall leihau gweithrediad yr ysgyfaint. Mae smygu goddefol yn arwain at fwy na 165,000 o byliau newydd o glefydau o bob math ymysg plant, 300,000 o ymgynghoriadau gofal sylfaenol, 9,500 o dderbyniadau i ysbytai, ac oddeutu 40 achos o syndrom marwolaeth sydyn babanod bob blwyddyn2.

Cafwyd adroddiad ar gysylltiad plant â mwg ail-law mewn ceir yn astudiaeth CHETS Cymru 2 2014. Canfu’r ymchwilwyr fod 3.6% o’r holl blant 10 ac 11 oed yn y sampl, sef 7.0% o blant smygwyr, yn dweud y buont mewn car lle'r oedd rhywun wedi smygu y diwrnod cynt, o gymharu â’r ffigurau cyfatebol sef 6.9% a 13.5% a gofnodwyd yn 2007.

Mae ymchwil wedi dangos bod un sigarét sy’n cael ei smygu mewn car sy’n symud gyda’r ffenestr yn lled agored yn golygu bod plentyn yng nghanol y sedd gefn yn dod i gysylltiad â rhyw ddau draean o’r mwg ail-law ag mewn tafarn gyffredin lawn mwg. Mae hyn yn codi i lefel dros un ar ddeg gwaith honno mewn tafarn lawn mwg os yw’r car yn llonydd ac os yw’r ffenestri ar gau. e hyn yn codi i lefel dros un ar ddeg gwaith honno mewn tafarn lawn mwg os yw’r car yn llonydd ac os yw’r ffenestri ar gau3.

O ran cefnogaeth gan y cyhoedd, roedd 4 o bob 5 oedolyn yng Nghymru (79%) o blaid gwahardd smygu mewn ceir sy’n cludo plant o dan 18 oed yn 20144 & 6.

Mae tystiolaeth o Ganada wedi dangos bod gostyngiad cyflymach yn y graddau mae plant yn dod i gysylltiad â mwg ail-law mewn cerbydau mewn gwledydd â gwaharddiad nag mewn gwledydd sy’n cynnal ymgyrchoedd addysgu’n unig.

Smoking In Cars3

Gorfodi

Bydd y gyfraith newydd yn cael ei gorfodi gan fwyaf gan swyddogion heddlu ar y cyd â’u swyddogaethau ehangach ym maes diogelwch ar y ffyrdd. Mae swyddogion heddlu eisoes yn monitro ar gyfer nifer o droseddau eraill a gyflawnir mewn cerbydau sy’n symud, fel gwisgo gwregysau diogelwch, defnyddio seddi diogel i blant a defnyddio ffonau symudol. Dyroddir dirwy o £50 am y ddwy drosedd.

Effaith y rheoliadau

Mae’r Adran Iechyd yn amcangyfrif y bydd y gyfraith yn cynhyrchu budd net o £33 miliwn dros y deng mlynedd ar ôl iddi gael ei chyflwyno. Mae’r arbedion mawr hyn wedi’u seilio ar afiechyd plant a’r graddau y defnyddir gwasanaethau’r GIG oherwydd bod plant wedi dod i gysylltiad â mwg ail-law5.

Mae tystiolaeth yn awgrymu y gall ymgyrchoedd addysgol ynghyd â deddfwriaeth fod yn effeithiol iawn wrth newid ymddygiad. Er enghraifft, roedd ymdrechion i hybu defnyddio gwregysau mewn ceir yn fwyaf llwyddiannus pan gyflwynwyd deddfwriaeth. Ar ôl i’r ddeddfwriaeth ddod i rym, cododd cyfraddau gwisgo gwregys yn y Deyrnas Unedig o 25% i 91%6. Cadarnhaodd yr Adran Iechyd y bydd llwyddiant y ddeddfwriaeth ddi-fwg yn cael ei fesur gan y newid cadarnhaol mewn ymddygiad yn hytrach na nifer y dirwyon a ddyroddir7.

child-and-smoke

Awdurdodaethau eraill

Mae camau wedi cael eu cymryd eisoes i ddiogelu iechyd plant mewn nifer o wledydd eraill o gwmpas y byd. Mae smygu mewn ceir sy’n cludo plant wedi’i wahardd eisoes mewn 4 talaith yn yr Unol Daleithiau, 10 o’r 13 o daleithiau yng Nghanada, ac mewn chwe gwlad gan gynnwys Awstralia.

Adnoddau


Cyfeiriadau

1Annual report of the Chief Medical Officer 2002. Yr Adran Iechyd, 2003.

2 Pob cyfeiriad yn y paragraff: Passive smoking and children: A report by the Tobacco Advisory Group. Coleg Brenhinol y Ffisigwyr, 2010.

3Sendzik, Fong, Travers, Hyland, An experimental investigation of tobacco smoke pollution in cars, Nicotine Tob Res, 2009; 11(6):627-34.

3YouGov 2014, Cyfanswm y sampl oedd 1093 o oedolion. Gwnaethpwyd y gwaith maes rhwng 5ed a 14eg Mawrth 2014. Cynhaliwyd yr arolwg ar lein. Mae’r ffigurau wedi cael eu pwysoli ac maent yn gynrychiadol o holl oedolion Cymru (18+ oed).

4Bydd cerbyd yn cael ei ystyried yn gaeedig hyd yn oed os yw’r ffenestri a’r drysau ar agor, i adlewyrchu’r ddeddfwriaeth sydd mewn grym eisoes ar gyfer mannau cyhoeddus caeedig di-fwg.

5Tudalen 3, Smokefree (Private Vehicles) Regulations 2014: Impact assessment, Yr Adran Iechyd, Gorffennaf 2014.

6T.21, Seat-belts and child restraints. Sefydliad Iechyd y Byd / FIA Foundation, 2009

7Paragraph 32, Smokefree (Private Vehicles) Regulations 2014: Impact assessment, Yr Adran Iechyd, Gorffennaf 2014.