Arddangos tybaco mewn mannau gwerthu

Pos

Pam gwahardd arddangos tybaco?

Erbyn hyn mae sigaréts wedi’u cuddio o’r golwg yn yr holl siopau, fel archfarchnadoedd, yng Nghymru ar ôl i reoliadau newydd ddod i rym ar 3ydd Rhagfyr 2012 (a 6ed Ebrill 2015 i siopau bach fel siopau cornel) yn gwahardd arddangos cynhyrchion tybaco mewn mannau gwerthu

Y rhesymau dros wahardd arddangosiadau mewn mannau gwerthu

Dangoswyd yn gyson mewn arolygon sydd wedi’u cynnal ers 2009 bod cefnogaeth gref gan y cyhoedd i waharddiad ar arddangos cynhyrchion tybaco mewn mannau gwerthu. Dangosodd arolwg gan YouGov a gynhaliwyd i ASH Cymru yn 2014 fod 65% o oedolion yng Nghymru’n cefnogi cuddio cynhyrchion tybaco o’r golwg mewn siopau1.

Rhoddodd Deddf Iechyd 2009 y pŵer i’r Llywodraethau datganoledig gyflwyno rheoliadau i wahardd marchnata a hysbysebu cynhyrchion tybaco mewn mannau gwerthu.

Dangoswyd yn gyson mewn arolygon sydd wedi’u cynnal ers 2009 bod cefnogaeth gref gan y cyhoedd i waharddiad ar arddangos cynhyrchion tybaco mewn mannau gwerthu. Dangosodd arolwg gan YouGov a gynhaliwyd i ASH Cymru yn 2016 fod 72% o oedolion yng Nghymru’n cefnogi cuddio cynhyrchion tybaco o’r golwg mewn siopau.1

Mae arddangosiadau tybaco’n denu darpar smygwyr newydd o blith yr ifanc

Mae 14,500 o bobl ifanc rhwng 11 a 14 oed yn dechrau smygu bob dydd yng Nghymru ac mae rhyw ddau draean yn dechrau smygu cyn eu bod yn 18 oed2. Rydym ni’n credu bod gwahardd tybaco mewn mannau gwerthu yn gam arwyddocaol arall ymlaen wrth wneud tybaco’n llai hygyrch i bobl ifanc ac yn llai gweladwy i blant, sy’n helpu i fynd i’r afael â’r ddelwedd o smygu fel gweithgaredd diniwed, cyffredin.

Canfu gwaith ymchwil arhydol ar raddfa fawr rhwng 1999 a 20063, ar ran Cancer Research UK, mai’r man gwerthu, erbyn 2006, oedd y ffordd y daeth pobl ifanc yn fwyaf ymwybodol o frandiau tybaco, gyda 46% o bobl ifanc yn ymwybodol o farchnata tybaco yn y man gwerthu.

Canfu adolygiad systematig fod arddangosiadau man gwerthu yn cynyddu tueddiad i smygu a’r nifer sy’n dechrau smygu ymysg pobl ifanc4, a gallant hefyd hwyluso atgwymp ymysg cyn-smygwyr a’r rheiny sy’n ceisio rhoi’r gorau iddi5.

Cigarettes 923183 1920

Arddangosiadau tybaco fel ffordd o hysbysebu

Y prif reswm dros wahardd arddangos cynhyrchion tybaco mewn mannau gwerthu yw er mwyn gwarchod plant a phobl ifanc rhag hyrwyddiadau tybaco. Mae delweddaeth tybaco’n cael dylanwad arbennig ar blant a phobl ifanc6 & 7 ac effeithiolrwydd hysbysebu tybaco wrth recriwtio plant i smygu yw’r prif reswm y tu ôl i ddeddfwriaeth yn gwahardd hyrwyddo cynhyrchion tybaco mewn mannau gwerthu.

Ymchwil o leoedd eraill

Dangosodd ymchwil a wnaethpwyd ar ôl i arddangosiadau mewn mannau gwerthu gael eu gwahardd yn Iwerddon fod cydymffurfiaeth yn dda ymysg siopau. Hefyd daeth pobl ifanc yn llai hyderus y byddent yn gallu prynu sigaréts o siopau ac nid oeddent yn gallu cofio brandiau cystal, gyda gostyngiad o 80% i 22% ar ôl gweithredu’r gwaharddiad.


Cyfeiriadau

1YouGov 2016, Cyfanswm y sampl oedd 1048 o oedolion. Gwnaethwyd y gwaith maes rhwng 2ail a 23ain Mawrth 2016. Cynhaliwyd yr arolwg ar lein. Mae’r ffigurau wedi cael eu pwysoli ac maent yn gynrychiadol o holl oedolion Cymru (18+ oed).

2Robinson S a Bugler C. Smoking and drinking among adults, 2008. General Lifestyle Survey 2008. Y Swyddfa Ystadegau Gwladol, 2010.

3Hastings, G. et al. (2008). Point of Sale Display of Tobacco Products. Centre for Tobacco Control Research: Prifysgol Stirling a’r Brifysgol Agored.

4Paynter, J. ac Edwards, R. (2009) ‘The impact of tobacco promotion at the point of sale: A systematic review.’ Ni Tob Res: 11: 25-35.

5Wakefield, M. (2007) ‘The effect of retail cigarette pack displays on impulse purchase.’ Addiction: Tachwedd 2007.

6Pierce JP, Gilpin E, Burns DM, et al. Does tobacco advertising target young people to start smoking? Evidence from California. JAMA.1991; 266:3154–3158

7Lovato, C et al. Cochrane Review: Impact of tobacco advertising and promotion on increasing adolescent smoking behaviours. Llyfrgell Cochrane, Rhifyn 2, 2004