Mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi cyhoeddi ei Chynllun Rheoli Tybaco i Loegr, er bod elusennau iechyd eisoes yn beirniadu’r diffyg targedau clir a phroblemau o ran cyllid i gefnogi’r nod o ‘genhedlaeth ddi-fwg’.

Mae cyhoeddi’r Cynllun 5 mlynedd wedi rhoi terfyn ar 18 mis o ansicrwydd ar ôl i’r fersiwn flaenorol ddod i ben yn 2015. Ei nod yw creu ‘cenhedlaeth ddi-fwg’, gan olygu bod 5% yn llai o’r boblogaeth yn smygu. Mae ASH yn Llundain yn credu y gellid cyflawni hyn erbyn 2030, ond yng Nghymru nid oes dyddiad wedi’i osod eto ar gyfer pryd y gellid cyflawni hyn.

Cigarette Butts 1420490

Dyma dargedau ac ymrwymiadau allweddol y Cynllun:

  • Lleihau cyfraddau smygu ymysg oedolion o 15.5% i 12% neu lai
  • Lleihau nifer y bobl ifanc 15 oed sy’n smygu’n rheolaidd o 8% i 3% neu lai
  • Lleihau cyfraddau smygu yn ystod beichiogrwydd o 10.7% i 6% neu lai
  • Sicrhau bod cymaint ag sy’n bosibl o opsiynau mwy diogel ar gael yn lle smygu
  • Cadw cyfraddau tollau uchel ar gynhyrchion tybaco i wneud tybaco’n llai fforddiadwy
  • Lleihau’r gwahaniaeth mewn cyfraddau smygu rhwng pobl sy’n gwneud gwaith arferol a gwaith llaw a’r boblogaeth gyffredinol 

Dywedodd Prif Weithredwr ASH yn Llundain, Deborah Arnott: “Mae ASH yn llongyfarch Steve Brine ar ddangos ei ymrwymiad i reoli tybaco trwy gyhoeddi’r Cynllun newydd ychydig o wythnosau yn unig ar ôl cymryd drosodd fel Gweinidog Iechyd y Cyhoedd. Mae gweledigaeth “cenhedlaeth ddi-fwg” mae’n ei nodi’n newid sylweddol i’w groesawu yn yr uchelgais o gymharu â’r Cynllun Rheoli Tybaco diwethaf i Loegr, ac fe ddylai fod modd ei chyflawni erbyn 2030.”

Mae’r Cynllun yn galw am bwyslais ar weithredu’n lleol yn hytrach nag yn genedlaethol, ond bydd hyn yng nghyd-destun toriadau llym ym maes llywodraeth ledled y wlad. Bydd cyllid iechyd y cyhoedd yn Lloegr yn gostwng £600 miliwn y flwyddyn mewn termau real erbyn 2020/21, ar ben toriadau o £200 miliwn eisoes yng nghyllideb 2015/16. Mae’r toriadau hyn wedi taro gwasanaethau rhoi’r gorau i smygu yn galed; mae’r gwasanaethau hyn ymysg y pedwar prif fath o wasanaethau mae awdurdodau lleol yn bwriadu eu cwtogi.

Gan nodi hyn, aeth Deborah Arnott ymlaen: “Rhaid cael hyd i gyllid er mwyn i’r Llywodraeth gyflawni ei gweledigaeth o ‘genhedlaeth ddi-fwg’. Dylid gorfodi’r diwydiant tybaco i dalu trwy ffi drwydded yn unol ag egwyddor ‘y llygrwr sy’n talu’. Mae cynhyrchwyr tybaco ymysg y cwmnïau mwyaf proffidiol ar y ddaear; bydd yn hawdd iddyn nhw fforddio costau camau pendant i ostwng cyfraddau smygu.”   

Mh 170816 Ash Wales 041

Dywedodd Prif Weithredwr ASH Cymru, Suzanne Cass: “Mae’n wych gweld Cynllun Rheoli Tybaco Lloegr o’r diwedd a cheir rhai targedau uchelgeisiol ynddo. Mae Llywodraeth Cymru wrthi’n diweddaru ei Chynllun hithau ar hyn o bryd, gyda chyfranogiad a chymorth gan wahanol elusennau a sefydliadau iechyd o bob rhan o Gymru, gan gynnwys ASH Cymru.

“Bydd y bobl sy’n gweithio ar y fersiwn newydd o Gynllun Gweithredu Rheoli Tybaco Cymru’n cymryd sylw’n ofalus o’r ystadegau, cyngor a gwybodaeth arfaethedig a geir yn fersiwn Lloegr, ac yn creu targedau uchelgeisiol ond ymarferol er mwyn parhau i wella iechyd ein cenedl.”

Mae cefnogaeth gref ymysg y cyhoedd i’r Llywodraeth ymrwymo i fynd i’r afael â smygu. Mae 76% yn cefnogi parhau i weithredu i gyfyngu ar yr arfer angheuol ac mae 71% yn cefnogi gofyniad i gynhyrchwyr tybaco dalu costau rheoleiddio’r diwydiant, fel cofrestr manwerthu (y cytunwyd eisoes ei chreu yng Nghymru).